Είδαμε, Πρόσωπα
Σχολιάστε

Τι συνέβαινε τελικά στο μυαλό του Δανιήλ Χάρμς;

Π αράξενα γεγονότα που αν και ακούγονται τραγικά με έκαναν να γελάσω. Μία περίεργη σκοτεινή και καταθλιπτική ατμόσφαιρα σχηματίστηκε στο κεφάλι μου με τις εικόνες που έφτιαχναν τα λόγια του. Μου δημιουργήθηκε η περιέργεια να διαβάσω κι άλλο! Πως γίνεται και λόγια ασύνδετα μεταξύ τους να βγάζουν τόσο γέλιο, σκέφτηκα αφού έφυγα από την παράσταση. Είναι η απόδοση ή το κείμενο αυτό κάθε αυτό; Κι όμως ο ίδιος ο Δανιήλ Χάρμς ήθελε να δημιουργεί νομίζω την αίσθηση της οικειότητας και τι πιο οικείο από ένα αστείο ακόμα κι αν εμπεριέχει τον θάνατο. Ποιητής του παραλόγου και θεατρικός συγγραφέας της Ρωσίας που άφησε με ένα δικό του τρόπο το στίγμα του σε μία πολύ δύσκολη στιγμή της ιστορίας. «Θυσιάστηκε» όπως γράφει στο ημερολόγιο του ο πιστός του φίλος Γιάκοφ Ντρούσκιν για να συνεχίσουν άλλοι να γράφουν. Είναι ο ίδιος άνθρωπος που διαφύλαξε το έργο του Χάρμς για πολλά χρόνια μέσα σε μία βαλίτσα στο κοινόβιο διαμέρισμά του. Δεν ξέρω πολλά για την ζωή του Χάρμς και ψάχνω στα κιτάπια του διαδικτύου. Στα τέλη του 1931 συνελήφθη, φυλακίστηκε και εξορίστηκε για λόγους «οργάνωσης και συμμετοχής σε παράνομη, αντισοβιετική ένωση λογοτεχνών» ενώ αργότερα ξανα συλλαμβάνεται το 1941 για «ντεφετιστική» προπαγάνδα  δημιουργώντας, όπως είπαν, πανικό στο πληθυσμό εις βάρος της Σοβιετικής Κυβέρνησης. Ένα χρόνο σχεδόν μετά πεθαίνει πιθανότατα από ασιτία στην ψυχιατρική πτέρυγα των φυλακών του Λενιγκραντ. Ο ίδιος είχε προσποιηθεί αρκετές φορές ψυχιατρικές διαταραχές για να γλυτώσει από κατατάξεις που δεν επιθυμούσε. Ο χαρακτηρισμός «πέραν της νόησης» θα του ταίριαζε παρά το γεγονός ότι δεν ακολουθούσε τη γραμμή όσων περπάταγαν στον νεολογισμό (ποίηση ζαούμ).

Γράφει ο ίδιος

Προς τον αναγνώστη

Αναγνώστη, φοβάμαι πως δεν θα καταλάβεις τα ποιήματά μου. Θα τα καταλάβαινες, αν τα είχες γνωρίσει σταδιακά, έστω από διάφορα περιοδικά. Δεν είχες όμως αυτή την ευκαιρία, και με πόνο στην καρδιά εκδίδω την πρώτη μου ποιητική συλλογή.


Προς τον κριτικό


Πρώτον, πριν πεις οτιδήποτε για ανεπάρκειες στη μορφή των ποιημάτων μου, διάβασέ τα από το πρώτο ώς το τελευταίο. Δεύτερον, προτού με κατατάξεις στους φουτουριστές της προηγούμενης δεκαετίας, διάβασέ τους και μετά διάβασε εμένα
 ακόμη μια φορά.

 

Η γριά είναι το πρόσωπο που μου μένει από όλη την παράσταση. Η γριά που του δημιουργεί τόσα εμπόδια στη ζωή του, που λέω, θα είναι της φαντασίας του. Βότκα το ποτό που ζεσταίνει τους ανθρώπους και λίγα πράγματα για φαγητό, ψωμί ή μακαρόνια. Νέοι ερωτεύονται και κάποιοι άλλοι πεθαίνουν. Κυνικός ο τρόπος που ονειρεύεται ο Χαρμς. Σαν ονειρο είναι όσα βλέπω στην σκηνή. Ακούγονται πολλές συγχρονισμένες φωνές. Τα λόγια των ηθοποιών δεν βγάζουν πάντα το νόημα μιας ιστορίας. Άλλωστε πολλά από τα κείμενα του όπως έχουν βρεθεί δεν ακολουθούν πάντα χρονολογική σειρά και δεν υπάρχει προφανής «λογική» στη σειρά με την οποία παρατίθενται.

Δεν ήθελε.

Απόσπασμα από τα κείμενα του.

«Τι παράξενο, τι ανείπωτα παράξενο, που πίσω απ’ τον τοίχο, από τούτο δω τον τοίχο, στο πάτωμα κάθεται ένας άνθρωπος, με τα μακριά του πόδια απλωμένα, με κόκκινα παπούτσια και κακιασμένο πρόσωπο.
Φτάνει ν’ ανοίξεις στον τοίχο μια τρυπούλα και να κοιτάξεις, κι αμέσως θα δεις πώς κάθεται αυτός ο κακός άνθρωπος.
Αλλά ας μην τον σκεφτόμαστε. Τι είναι; Δεν είναι ένα μόριο νεκρής ζωής, που πέταξε ώς εμάς από κάποιο φανταστικό κενό; Όποιος και να ’ναι, ο Θεός μαζί του».

22 Ιουνίου 1931

Όσο διαβάζω γι αυτόν τόσο συνειδητοποιώ πόσο διαφορετικός είναι..πόσο απαραίτητος στη Ρωσία και στην ιστορία της λογοτεχνίας. Έργα του έχουν συγκριθεί με το θέατρο του παραλόγου του Ιονέσκο και του Μπέκετ που ακολούθησαν πολύ αργότερα και γνώρισαν περισσότερο φως. Προσπαθώ να ξεχωρίσω κάποιον από τους ηθοποιούς μα αδυνατώ. Είναι όλοι τους τόσο καλοί, τόσο αστείοι μπροστά στο κακό που συμβαίνει. Νιώθω τον Χαρμς θύμα τυχαίων «άτυχων» γεγονότων, παρατηρητή και σχολιαστή πραγμάτων που δεν κατανοεί ούτε ο ίδιος πλήρως. Κι όλοι αυτοί γύρω του μοιάζουν να τον κοιτάνε καχύποπτα, περίεργα. Είναι οι ήρωες του στα κείμενα του. Μάλλον αυτό θα ζούσε τότε. Τι να συνέβαινε άραγε στο μυαλό του Δανιήλ Χάρμς;

* Ερέθισμα της έρευνας ήταν η παράσταση «Στο μυαλό του Δανιήλ Χάρμς» που παίζεται αυτή την περίοδο στο θέατρο του Νέου Κόσμου. Πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του βρέθηκαν στο καλοστημένο site των εκδόσεων του, Nefeli Books.  Συνειδητά επιλέγω να μην μιλήσω με περισσότερες λεπτομέρειες για την παράσταση γιατί θέλω όσο απρόσμενα έρχεται κάτι καλό ή κακό στη ζωή μας, έτσι παράλογα να έρθει κι ο Χάρμς στη δική σας.

Κείμενο/ Άννα Κάντα

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s